Wiki · hoangthuong.com
Chân dung các vua Việt từ Đinh, Lê, Lý, Trần, Hồ, Lê, Mạc, Tây Sơn đến Nguyễn, các hoàng đế Trung Hoa, quân vương châu Á và phương Tây, danh xưng và biểu tượng vương quyền, chuyện truyền ngôi, vua trong văn hoá và di tích.
Mở app Hoàng ThượngPhê sớ, giữ ngôi, để lại di sản cho đời sau›
Vua Đinh, Tiền Lê, Lý
Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, lên ngôi hoàng đế năm 968, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, đóng đô Hoa Lư; trị vì 12 năm rồi bị ám hại năm 979 cùng con trưởng Đinh
Vua Đinh, Tiền Lê, Lý
Lê Hoàn, Thập đạo tướng quân nhà Đinh, được tôn lên ngôi năm 980 khi quân Tống sắp sang; đánh lui Tống năm 981 rồi giữ hoà hiếu, trị vì 25 năm, lập ra nhà Tiền
Vua Đinh, Tiền Lê, Lý
Lê Long Đĩnh (1005–1009), vua cuối nhà Tiền Lê, bị sử cũ gọi là Ngoạ Triều và chép là bạo chúa; nhưng sử viết dưới thời Lý, Trần nên mức độ tô đậm vẫn còn tranh
Vua Đinh, Tiền Lê, Lý
Lý Công Uẩn được nuôi dạy ở chùa Cổ Pháp, làm quan võ thời Tiền Lê, được tôn lên ngôi cuối năm 1009, dời đô về Thăng Long năm 1010 và mở đầu nhà Lý kéo dài 216
Vua Đinh, Tiền Lê, Lý
Lý Thái Tông (Lý Phật Mã) dẹp loạn ba người em tranh ngôi năm 1028, trị vì 26 năm, ban Hình thư năm 1042 và dựng chùa Diên Hựu, tức chùa Một Cột, năm 1049.
Vua Đinh, Tiền Lê, Lý
Lý Thánh Tông (1054–1072) đổi quốc hiệu Đại Cồ Việt thành Đại Việt, thân chinh Champa năm 1069 lấy ba châu, dựng Văn Miếu năm 1070, được sử nhớ là vua thương ng
Vua Đinh, Tiền Lê, Lý
Lý Nhân Tông lên ngôi năm 1072 lúc bảy tuổi, ở ngôi 56 năm đến 1127, lâu nhất sử Việt; thời ông có khoa thi đầu tiên 1075, Quốc Tử Giám 1076 và mấy chục năm thị
Vua Đinh, Tiền Lê, Lý
Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, lên ngôi hoàng đế năm 968, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, đóng đô Hoa Lư; trị vì 12 năm rồi bị ám hại năm 979 cùng con trưởng Đinh
Vua Đinh, Tiền Lê, Lý
Lê Hoàn, Thập đạo tướng quân nhà Đinh, được tôn lên ngôi năm 980 khi quân Tống sắp sang; đánh lui Tống năm 981 rồi giữ hoà hiếu, trị vì 25 năm, lập ra nhà Tiền
Vua Đinh, Tiền Lê, Lý
Lê Long Đĩnh (1005–1009), vua cuối nhà Tiền Lê, bị sử cũ gọi là Ngoạ Triều và chép là bạo chúa; nhưng sử viết dưới thời Lý, Trần nên mức độ tô đậm vẫn còn tranh
Vua Trần & Hồ
Nhà Trần (1225–1400) có 12 vua theo chính sử, 13 nếu tính Dương Nhật Lễ. Bảng tên huý, niên hiệu, năm ở ngôi từng vua, chế độ thái thượng hoàng và hai vua Hậu T
Vua Trần & Hồ
Trần Thái Tông lên ngôi năm 1225 khi tám tuổi nhờ Trần Thủ Độ, lãnh đạo kháng chiến chống Mông Cổ năm 1258, rồi làm thượng hoàng, viết Khoá hư lục về sinh lão b
Vua Trần & Hồ
Trần Thánh Tông (1258–1278) đối đãi tôn thất như người nhà, trị nước khoan hoà, cho lập điền trang, có bộ quốc sử của Lê Văn Hưu, làm thượng hoàng thời chống Ng
Vua Lê, Mạc, Tây Sơn
Lê Lợi lên ngôi năm 1428, cho phần lớn quân lính về làm ruộng, chia đạo, mở thi Minh kinh, đúc tiền mới; nhưng cũng để lại vụ Trần Nguyên Hãn, Phạm Văn Xảo.
Vua Lê, Mạc, Tây Sơn
Lê Thái Tông lên ngôi năm 1433 khi 11 tuổi, tự nắm quyền năm 1437 sau khi trừ Lê Sát, mở khoa thi tiến sĩ đầu tiên của Lê sơ năm 1442 rồi mất ở Lệ Chi Viên.
Vua Lê, Mạc, Tây Sơn
Lê Nhân Tông lên ngôi năm 1442 khi chưa đầy hai tuổi; mẹ là Thái hậu Nguyễn Thị Anh buông rèm nhiếp chính đến 1453. Năm 1459 vua bị Nghi Dân giết, cướp ngôi.
Vua nhà Nguyễn
Nguyễn Phúc Ánh thoát chết năm 1777 khi 15 tuổi, trải 25 năm lưu vong, cầu viện Xiêm và Pháp, giữ Gia Định từ 1788, đặt niên hiệu Gia Long năm 1802, lên ngôi nă
Vua nhà Nguyễn
Minh Mạng trị vì 1820–1841, tự tay phê hàng vạn châu bản, bỏ tổng trấn lập tỉnh, đặt Đế hệ thi, đổi quốc hiệu Đại Nam; nhưng bị phê phán vì cấm đạo và đóng cửa.
Vua nhà Nguyễn
Thiệu Trị trị vì 1841–1847, giữ nếp của vua cha Minh Mạng, rút quân khỏi Trấn Tây, dựng tháp Phước Duyên và để lại thơ hồi văn Vũ trung sơn thuỷ cùng 20 cảnh Th
Hoàng đế Trung Hoa
Tần Thuỷ Hoàng (259–210 TCN) diệt sáu nước, xưng hoàng đế năm 221 TCN, lập quận huyện, đốt sách, tìm thuốc tiên rồi mất ở Sa Khâu; nhà Tần sụp đổ ngay sau đó.
Hoàng đế Trung Hoa
Hán Vũ Đế Lưu Triệt trị vì 141–87 TCN, đánh Hung Nô, cử Trương Khiên mở đường sang Tây Vực, tôn Nho học, dùng niên hiệu đầu tiên, nhưng để lại cuối đời đầy bi k
Hoàng đế Trung Hoa
Lý Thế Dân lên ngôi sau biến Huyền Vũ môn năm 626, trị vì đến 649 với niên hiệu Trinh Quán, nổi tiếng nghe lời can của Ngụy Trưng, dùng người tài và tiết kiệm s
Quân vương châu Á
Cyrus Đại đế lập đế quốc Ba Tư, chinh phục Babylon năm 539 TCN, trả tượng thần và cho dân bị đày về quê; Trụ Cyrus là chứng cứ, nhưng không phải tuyên ngôn nhân
Quân vương châu Á
Ashoka trị vì khoảng 268–232 TCN, hối hận sau cuộc chinh phục Kalinga và khắc sắc chỉ về Dhamma lên đá, trụ đá khắp Ấn Độ; chữ Brahmi trên đó được giải mã năm 1
Quân vương châu Á
Shah Jahan trị vì Mogul 1628–1658, xây Taj Mahal cho vợ Mumtaz Mahal mất năm 1631, dựng Thành Đỏ ở Delhi, rồi bị con là Aurangzeb giam lỏng ở pháo đài Agra đến
Đế vương phương Tây & Ai Cập
Ramses II trị vì Ai Cập khoảng 66 năm (1279–1213 TCN), ký hoà ước sớm nhất còn cả hai bản với người Hittite và tạc hai đền Abu Simbel vào vách núi Nubia.
Đế vương phương Tây & Ai Cập
Augustus nắm quyền La Mã từ năm 30 TCN, nhận danh hiệu Augustus năm 27 TCN và cai trị đến năm 14 SCN, khoác áo cộng hoà cho chế độ hoàng đế, mở ra Pax Romana.
Đế vương phương Tây & Ai Cập
Marcus Aurelius trị vì La Mã từ 161 đến 180, viết Suy tưởng bằng tiếng Hy Lạp trong doanh trại bên sông Danube, giữa chiến tranh Marcomanni và dịch Antonine.
Danh xưng & biểu tượng
Hoàng thượng (皇上) là lời gọi tôn kính vị hoàng đế đang trị vì, nghĩa là "vua ở bên trên". Sử Việt còn gọi vua là quan gia, kim thượng, thánh thượng, đại hành ho
Danh xưng & biểu tượng
Vua là chữ thuần Việt chỉ chung người trị nước; vương là danh hiệu vua nhà Chu; hoàng đế do Tần Thuỷ Hoàng đặt năm 221 TCN, cao hơn vương; quốc vương là vua đượ
Danh xưng & biểu tượng
Nội đế ngoại vương là cách vua Việt trong nước xưng hoàng đế, đặt niên hiệu riêng, nhưng với Trung Hoa thì nhận tước quốc vương, giữ độc lập mà vẫn tránh xung đ
Truyền ngôi & kế vị
Thái tử được chọn theo ba nguyên tắc: lập đích (con hoàng hậu), lập trưởng (con lớn nhất), lập hiền (người tài đức). Vua chọn ngoài luật thường kéo theo tranh n
Truyền ngôi & kế vị
Từ năm 1723, vua Ung Chính viết tên người kế vị, niêm phong trong hộp đặt sau biển Chính đại quang minh ở cung Càn Thanh; cách này đưa bốn vua Thanh lên ngôi.
Truyền ngôi & kế vị
Tranh ngôi trong hoàng tộc nổ ra khi người nối ngôi chưa rõ hoặc vua bỏ con trưởng: loạn tam vương 1028, biến Huyền Vũ môn 626, cửu tử đoạt đích thời Khang Hy.
Vua trong văn hoá & di tích
Vua trong truyền thuyết Việt là vua Hùng kén rể, chọn người nối ngôi qua bánh chưng, An Dương Vương với nỏ thần, Lê Lợi trả gươm; trong cổ tích, vua thường khôn
Vua trong văn hoá & di tích
Nhiều vua Việt để lại thơ văn thật: kệ Thiền thời Lý, Khoá hư lục của Trần Thái Tông, thơ Trần Nhân Tông, Lê Thánh Tông và thơ ngự chế của Minh Mạng, Thiệu Trị,
Vua trong văn hoá & di tích
Phim cổ trang về hoàng đế trộn sử liệu, giai thoại và hư cấu. Xem đúng sử là kiểm tra năm tháng, cách xưng hô, trang phục và biết Càn Long vi hành chỉ là giai t